Mijn onderzoek opent niet alleen een interculturele dimensie van de filosofie, maar opent ook nieuwe dimensies van mijn denken. Naast alle kennis van de stof die ik tot me heb genomen, is dat misschien wel het grootste inzicht dat ik de eerste drie maanden van mijn promotieonderzoek krijg: er zijn veel verschillende manieren van denken.

office

Artist: Viktor Ekpuk

Het lijkt een open deur, maar hoe vaak denk je na over je eigen denken en de manier waarop je denkt? Hoewel ik soms verbaasd ben over gedachtespongen die ik anderen zie maken en ik dezelfde verbazing soms bij anderen bemerk over mijn gedachtesprongen en ik ook al verschillende snelheden heb ontdekt, zag ik het denken toch meer als een vast patroon met variaties daarbinnen. Dat denken dat vroeger zo vanzelfsprekend leek, krijgt nu allerlei lagen. Ten eerste een bewustwording van mijn eigen denkstijl: welke denkstijlen zijn er eigenlijk allemaal en hoe veel mensen zouden een vergelijkbare denkstijl hebben? Dan een bewustwording van mijn vertaling: is dit in logische taal, symbolisch of metaforisch en tenslotte bij welke denkstijl van de ander sluit dit aan?

Het denken is zo niet meer alleen een faculteit die zo veel mogelijk informatie goed kan verwerken, zodat ik dadelijk een logisch proefschrift schrijf. Mijn denken is onderdeel van mijn onderzoek en zorgt er tegelijkertijd voor dat ik mijn onderzoek kan doen.

Dus hoe denk ik: in ieder geval met een voortdurende beweging tussen buiten en binnen. Het is bijna als met ademhalen, steeds een in-en uitademhaling, maar ik moet het ritme nog ontdekken. Deze blog moet er bijvoorbeeld nu uitkomen, nadat ik een aantal artikelen heb gelezen over verscheidenheid van denken in relatie tot de interculturele dimensie. Er zijn ook grotere in en uitademhalingen, zoals een paper van 6000 woorden na maanden leeswerk. Maar dit gaat allemaal nog over logische taal in schrift. Welke andere vormen van denken en het vertalen daarvan heb ik?

En is het goed om mijn gedachten hun eigen pad te laten gaan, waardoor ik plots in de keuken beland terwijl ik een artikel aan het lezen was of zou ik ze juist moeten trainen om langer op een stuk tekst te kunnen concentreren? Deze oefening van focus zie je in vele spirituele tradities en bij veel meditatieve technieken terug komen. Volgens Wittgenstein is kritische reflectie niet het volgens vaste regels de logische constructie van een betoog onderzoeken. Kritische reflectie is het onderzoeken van de regels zelf. Het is juist het verbreden van de regels door het onderzoeken van andere paradigma’s, door verbeelding en reflectie.

Zo wordt denken een creatief proces, maar waar en wanneer vindt dit plaats? Ik sla informatie op en het blijft zonder probleem beschikbaar. Er gaat ook een magische aantrekkingskracht van die informatie uit. Net als de nieuwe zwaartekrachtwet van Erik Verlinde trekken gelijkgestemde bronnen van informatie naar elkaar toe. Het lijkt contingent, maar is coherent, althans voor een ieder met dezelfde denkstijl als die van mij. De kans dat deze vergelijkbaar is, is vrij groot als je nu nog aan het lezen bent.